İstenmeyen Killardan Nasıl Kurtulunur? Siyaset Bilimi Perspektifiyle Bir Analiz
Toplumlar, zaman içinde güç dinamikleriyle şekillenir. Bu dinamikler, bir toplumun en temel değerlerinden, günlük yaşantısına kadar her şeyin temelini oluşturur. Ancak, toplumların gücü sadece liderlerin elinde toplanmaz; bireyler arasındaki ilişkilere, iktidar yapılarına ve kurumların işleyişine bağlı olarak şekillenen bu güç ilişkileri, bazen “istenmeyen” olarak tanımlanabilecek unsurları doğurur. Bu “istenmeyen” unsurlar, belki de çok kez gözden kaçan, ama toplumsal düzenin bozulmasına yol açan unsurlar olabilir. Tıpkı, siyasal iktidarın ve güç ilişkilerinin belirli bir yönde ilerlediği, fakat geri kalan kesimlerin dışlandığı ve bu yüzden sisteme ait “killar” (ya da “kilit unsurlar”) oluştuğu gibi…
Peki, toplumlar bu “istenmeyen killardan” nasıl kurtulabilir? İktidar, kurumlar, ideolojiler ve demokrasi bağlamında bu soruyu incelemek, siyasal düzenin nasıl işlediğine dair derinlemesine bir anlayış geliştirmemizi sağlayacaktır.
İktidar, Meşruiyet ve İstenmeyen Killlar
İktidarın tanımını yaparken, genellikle bireylerin ya da grupların, toplumsal ilişkiler üzerinde etkili olma kapasitesine bakarız. Bu etki, sadece fiziksel güçle değil, aynı zamanda toplumsal normları, ideolojileri ve kurumları şekillendirme yeteneğiyle de ilişkilidir. “İstenmeyen killar” bu bağlamda, toplumsal düzenin dışında bırakılan ya da sistemin kendisini tehdit eden unsurlar olabilir. Ancak, bu unsurların gerçek anlamda “istenmeyen” olup olmadığı, hangi güç ilişkilerinin ortaya konduğuna bağlıdır.
Bir toplumda iktidarın meşruiyeti, genellikle halkın onayı ve kabulüyle sağlanır. Demokrasi, bu meşruiyetin halkın katılımı yoluyla şekillenmesini sağlar. Ancak, bazen bu katılımın sınırları çizildiğinde, bazı kesimler dışlanmış ve “istenmeyen” hale gelmiş olabilir. Bu kesimlerin, yani “istenmeyen kilların” toplumdan nasıl dışlandığı, siyasal iktidarın ve güç ilişkilerinin bir sonucu olarak ortaya çıkar. Kısacası, iktidar ve meşruiyet arasındaki ilişki, bu “istenmeyen” unsurların kabul edilip edilmemesinde belirleyici bir rol oynar.
İdeolojiler ve Dışlanmış Gruplar
Toplumları şekillendiren ideolojiler, çoğunlukla kimlerin dahil edilip kimlerin dışlanacağı konusunda önemli bir etkiye sahiptir. Modern toplumların büyük bir kısmı, belirli bir ideolojik çerçeveye dayanmaktadır. Bu ideolojik yapılar, toplumun düzenini ve bireylerin haklarını belirlerken, bazen bazı grupların yok sayılmasına veya dışlanmasına neden olabilir.
Örneğin, kapitalist toplumlar, genellikle ekonomik başarı ve bireysel girişimcilik üzerine şekillenir. Ancak bu tür bir sistemde, düşük gelirli gruplar veya işçi sınıfı gibi kesimler, toplumsal gücün dışında kalabilir. Bu kesimler, “istenmeyen killar” olarak adlandırılabilir, çünkü kapitalist düzen, onları ya dışlar ya da onları “verimli” bir şekilde kullanabilecek bir şekilde sistemin içine entegre eder.
Burada, Karl Marx’ın sınıf teorisi devreye girebilir. Marx, kapitalist toplumlarda işçi sınıfının, yani “proletaryanın” sürekli olarak dışlandığını savunur. Kapitalizm, toplumun üretim araçlarına sahip olan burjuvazi tarafından şekillendirildiği için, işçi sınıfı sadece ekonomik sistemin bir parçası haline gelir, ancak bu sınıfın gücü genellikle görünmez ve istenmeyen bir konumda olur.
Kurumlar ve Katılım
Sosyal yapıyı ve toplumun işleyişini anlamak için kurumları incelemek önemlidir. Toplumun temel kurumları, devlet, hukuk, eğitim ve medya gibi unsurlar, bireylerin ve grupların toplumsal düzene nasıl katıldığını belirler. Bir toplumda, bu kurumların nasıl işleyeceği, kimlerin dışlanacağı ve kimlerin kabul edileceği konusunda büyük bir etkiye sahiptir.
Demokrasi, idealde, herkesin eşit katılım hakkına sahip olduğu bir sistemdir. Ancak, toplumsal normlar, iktidarın yapıları ve bu yapılar içindeki güç dinamikleri, her zaman bu eşit katılımı engelleyebilir. Hannah Arendt’in demokrasiye dair düşüncelerinde, katılımın sadece seçme hakkıyla sınırlı olmadığını, aynı zamanda toplumsal meselelerin tartışılmasına ve şekillendirilmesine dair aktif bir katkı gerektiğini savunur. Ancak demokratik kurumlar her zaman bu katılımı engellemeyen bir yapıda çalışmaz. Bazı gruplar, hem seçim süreçlerinde hem de toplumsal karar alma mekanizmalarında dışlanabilir ve bu gruplar “istenmeyen killar” olarak nitelendirilebilir.
Bugün, dünyada pek çok otoriter rejim, demokratik seçimlerin sadece bir parçası olarak katılımı şekillendirir. Bu tür rejimlerde, halkın seçme hakkı olsa da, sistemdeki gerçek güç dinamikleri başka yollardan işler ve istenmeyen unsurlar ya da gruplar dışlanır. Örneğin, Türkiye’deki son yıllardaki demokratik gerileme, belli grupların siyasi alandan dışlanmasıyla kendini göstermiştir. Oysa teorik olarak, her bireyin eşit katılım hakkına sahip olduğu bir sistemde, bu tür dışlanmalar, toplumsal düzeni tehdit edebilir.
Meşruiyet ve Güç İlişkileri
Peki, bir toplumda dışlanan ya da “istenmeyen” gruplara yönelik toplumsal bir düzen nasıl sağlanabilir? Bu sorunun cevabı, meşruiyet kavramında gizlidir. Bir toplumda, iktidarın ve yönetimin meşruiyet kazanabilmesi için, halkın geniş bir kesimi tarafından kabul edilmesi gerekir. Meşruiyetin temeli, adalet, eşitlik ve katılım gibi kavramlarla bağlantılıdır. Eğer bu değerler ihlal edilirse, iktidarın meşruiyeti sarsılır.
İstenmeyen kilların varlığı, iktidarın meşruiyetini sorgulatabilir. Toplumun her kesiminin eşit haklara sahip olduğu bir yapının yerleşmesi, ancak güçlü bir demokrasi ve katılım kültürüyle mümkün olacaktır. Bu noktada, sadece iktidarın sahip olduğu güç değil, aynı zamanda toplumun diğer unsurlarının katılımı da önemlidir. Katılımın önündeki engeller, toplumsal huzursuzluk ve adaletsizliğe yol açabilir. John Rawls, adalet teorisinde, tüm bireylerin eşit fırsatlarla yaşamını sürdürmesini savunur. Rawls’a göre, adaletin temel prensibi, toplumun en dezavantajlı kesimlerinin bile eşit haklara sahip olmasıdır.
Sonuç: İstenmeyen Killardan Kurtulmak Mümkün mü?
İstenmeyen killar, sadece belirli bir biyolojik ya da bireysel sorunun ötesinde, bir toplumun nasıl işlediği ve hangi güç ilişkilerinin ön planda olduğu ile ilgilidir. İktidar, ideoloji, kurumlar ve meşruiyet arasındaki dinamikler, toplumların dışladığı grupları ve “istenmeyen” unsurları nasıl şekillendirdiğini belirler. Toplumlar, ancak güçlü bir katılım kültürü ve eşitlik anlayışıyla, bu dışlanmış grupların sorunlarına çözüm bulabilir.
Soru şu: Gerçekten de tüm bireyler eşit fırsatlara sahip mi? Eğer bir grup dışlanıyorsa, bu, sistemin bir hatası mıdır, yoksa bu dışlanmanın ardında daha derin, yapısal bir neden mi vardır?
Bugün dünyada ve ülkemizde “istenmeyen kilların” varlığı, sadece sosyal bir problem değil, aynı zamanda siyasetin ve demokratikleşmenin nasıl işlediğine dair bir sorgulamadır.